Cytaty do rozdziału 11

“Każdy początek jest fałszywy, ale trzeba od czegoś zacząć.
Przez to co fałszywe, szukając po omacku, natrafisz na kształty które coś znacząc poprowadzą Cie w kierunku Twojego początku.
Kto myśli, że zacznie tylko od właściwego początku, ten nigdy nic nie zacznie.
Nawet fałszywy krok jest krokiem we właściwym kierunku, gdyż został dokonany, a więc nastąpił początek.
Zaczynasz iść po omacku w ciemności i dzięki temu błądzeniu znajdujesz w końcu właściwe drzwi.
Prawda zawsze przychodzi w trudzie, znoju i zrozumieniu. Nie jest czymś co spotykasz, jest czymś w co wzrastasz.
Poszukuj więc w sobie zrozumienia konieczności zmian, bo im większe jest Twoje zrozumienie, tym jesteś bliższy prawdy”….

Rozdział 11
Droga rozwoju osobowości….
Poszukiwanie prawdy o samym sobie….

 

Droga w głąb własnej osobowość prowadzi nas w wewnętrzny świat naszych zmysłów przez całe życie, przechodząc różne fazy aprobaty i dezaprobaty charakteryzujące się różnymi punktami ciężkości. Prawidłowa samoocena, czyli dobrze ulokowane poczucie własnej wartości, ma niezwykle istotny wpływ na różne obszary funkcjonowania człowieka. Zaburzenia w prawidłowym ocenianiu samego siebie warunkują problemy osobowościowe, neurotyczność, depresję, trudności w osiągnięciu samostanowienia i tożsamości, problemy interpersonalne, niemożność rozwinięcia swojego potencjału i osiągnięcia upragnionych celów życiowych. Tak naprawdę samoocena to fundament, na którym człowiek buduje całe swoje jestestwo, swoje życie. Sny jak i w innych przypadkach nasilają przeżywaną na jawie tendencję do poszukiwania właściwych dla nas na tym etapie rozwoju odpowiedzi. Nieustanne poszukiwanie prawdy o samym sobie stanowi istotny składnik wzrostu świadomości samego siebie, gdyż bez głębszej samoanalizy niemożliwe byłoby ani określenie własnej istoty, ani też wyodrębnienie swojej indywidualności i wyjątkowości w twardej naszego życia materii. Adekwatna zbliżająca się do prawdy o sobie samoocena pozwala niezwykle trafnie ustosunkować się do siebie oraz otwiera przed nami nowe możliwości w pojawiających się licznych wyzwaniach stawianych nam przez życie. Taka postawa własna pozwala nam ciągle podnieść poprzeczkę stawiając przed sobą dotychczas niemożliwe do zrealizowania nowe, wyższe cele….

Krótko mówiąc samoocena odgrywa bardzo ważną rolę nie tylko w poznawaniu samego siebie, ale także i w kierowaniu swoim zachowaniem, stosunkach z swoim zewnętrznym otoczeniem oraz w realizacji planów i dążeń życiowych. Podstawą dokonania właściwej samooceny jest rozpoznanie struktury własnego “ja”.
Struktura „ja” jest najbardziej rozbudowaną strukturą poznawczą, która cechuje się wyjątkowo chłonną pamięciową. W technikach dokonywania samooceny często mówi się o efekcie odniesienia do „ja”, jako do pogłębionej tendencji do lepszego zapamiętywania informacji odnoszonych do własnej osoby i własnych możliwości niż do innych osób, czego przykładem jest efekt cocktail-party.
Efekt cocktail-party polega on na tym, że wiadomości dotyczące własnej osoby docierają do nas łatwiej i dobitniej nawet w warunkach pochłonięcia uwagi czymś innym. Typowym tego przykładem może być rozmowa na jakiej-kol-wiek imprezie towarzyskiej gdzie mimo panującego do-okoła chaosu i wrzawy jesteśmy w stanie usłyszeć nawet dość cicho wypowiedziane na drugim końcu sali swoje imię…..

„Świadomość siebie samego nie pozostaje bez wpływu na nasze codzienne zachowanie. Jeśli w pełni uświadamiamy sobie swoje prawdziwe miejsce, jakie zajmuje w społeczeństwie oraz to, na co ją stać, można stwierdzić, że świadomość funkcjonuje normalnie i jednostka nie popada w konflikty z sobą”. „Świadomość siebie samego składa się zasadniczo z dwóch elementów: z pewnego obrazu własnej osoby oraz z oceny właściwej przypisywanej przez jednostkę poszczególnym elementom tego obrazu”.
Samoocena to najważniejszy wyznacznik osobowości człowieka, to emocjonalna reakcja człowieka na samego siebie którą w mniejszym czy większym stopniu można potraktować jako względnie stabilną postawę wobec samego siebie…..

 

Każda postawa osobista składa się z trzech komponentów, dlatego w kontekście samooceny mówi się o komponencie:

– poznawczym w skład którego wchodzą przekonania i myśli dotyczące „ja” oraz standardy wartościowania własnej osoby;
– emocjonalnym który wyraża się w poziomie szacunku i miłości do siebie samego;
– behawioralnym ujawniającym zachowania wobec siebie, czyli stopień zaspokojenia własnych potrzeb, poziom asertywności w relacjach z innymi, tendencje samo realizacyjne, sposoby autoprezentacji oraz reakcje na niepowodzenia i stres. Istnieje szeroko rozpowszechnione przeświadczenie, że samoocena człowieka wpływa na to, jak inni go oceniają, i w rezultacie wpływa na charakter kontaktów społecznych.

Bardzo istotnym regulatorem postępowania człowieka jest system naszych poglądów odnoszący się zarówno do samego siebie jak mi do całego swojego otoczenia. Jest to inaczej mówiąc samoświadomość, świadomość samego siebie, nasze własne małe „ja”. Amerykańska psycholog Hazel Markus wprowadziła do psychologii pojęcie auto schematu. Auto-schemat jest to obszar „ja”, w zakresie którego człowiek ma dobrze sprecyzowane poglądy i bogatą wiedzę o sobie. Auto schematy wykształca się w dziedzinach, które są osobiście ważne, ponieważ odróżniają jednostkę od innych, definiują wartość jej osoby i dotyczą wielu podejmowanych przez nią aktywności.

Obraz samego siebie obejmuje „ja realne” – rzeczywiste informacje na własny temat, czyli to wszystko co określa nasz realnie aktualny stan “posiadania” oraz „ja idealne” – pragnienia, nadzieje, aspiracje, marzenia dotyczące tego, jaki człowiek chciałby być, czyli cechy pożądane, jakie pragnęłoby się posiadać ze względu na swoje przekonania, normy moralne i społeczne, „ja wymuszone” – przekonania o obowiązkach, powinnościach i obligacjach, czyli to, jaki człowiek w naszym mniemaniu powinien być. Ponadto, można mówić o „ja niezależnym” – któremu hołdują kultury indywidualistyczne oraz o „ja współzależnym” – popularnym w kulturach kolektywistycznych, w których kładzie się nacisk na przynależność grupową, a ludzie myślą o sobie jako o części jakiejś wspólnoty. Poczucie wartości czy samoocena jako cecha wiąże się z poczuciem wewnętrznej kontroli zdarzeń, motywacją osiągnięć, wytrwałością, potrzebą aprobaty społecznej, zadowoleniem z życia. Osoby o wysokim poczuciu własnej wartości cechują się lepszym samopoczuciem psychicznym, lepszym stanem zdrowia somatycznego i wyższym poziomem osiągnięć życiowych. Na proces formowania się wyższej jaźni szczególny wpływ mają nasze własne obserwacje samego siebie w różnych procesach rozwoju wyłącznie za życia w świecie materii. Poszukiwanie prawdy o samym sobie zakłada istnienie obszarów jaźni, które nie są dostępne świadomości. Ocena samego siebie różni się z samego założenia od oceny zewnętrznego otoczenia za sprawą istnienia sfery psychiki zwanej podświadomością (nieświadomością) charakteryzującej się tym, że procesy tam przebiegające z założenia są mało dostępne świadomej refleksji danej osoby. W podświadomości zgromadzone są rozliczne bodźce, których realizacja jest w konflikcie z przeróżnymi naszymi normami. Bodźce te, mimo że odebrano im bezpośrednią możliwość realizacji (odebrano im energie), są jednak ciągle aktywne i próbują ujawnić się poprzez tworzenie pewnych tworów zastępczych takich jak czynności pomyłkowe, marzenia senne, stany depresyjne czy nerwicowe. Formacje te są pewnego rodzaju kompromisem pomiędzy wymaganiami moralnymi i podświadomymi pragnieniami każdego z nas. Często wraz z drzemiącymi pragnieniami ukryte są też nasz talenty i nowe umiejętności których potencjał został z jakichś bliżej nieodgadnionych powodów związany z niemiłymi przeżyciami i zesłany tam do zapomnienia. To kraina cienia naszej osobowości, miejsce w którym straszą różne idee a plan jest surrealistyczny i apokaliptyczny, otwieranie go jest polecane tylko dla gotowych na to doświadczenie, które zawsze zmienia wszystko….

Kiedy człowiek ma niską samoocenę, wykazuje tendencje do zaniżania prawdopodobieństwa odniesienia sukcesu, nie wierzy we własne możliwości, co przekłada się na mniejsze zaangażowanie i mniejszy wysiłek podczas wykonywania zadań, faktycznie prowadząc do spadku uzyskiwanych wyników oraz potwierdzając i tak już niską samoocenę. Wysokie poczucie własnej wartości koresponduje z innymi „dobrymi” aspektami osobowości i funkcjonowania społecznego, choć korelacje te są dość słabe i dodatkowo komplikowane innymi zmiennymi. “Przekonania o własnej skuteczności poprawiają funkcjonowanie układu odpornościowego, prowadzą do większej odporności w obliczu stresu oraz lepszego przystosowania psychologicznego i społecznego”. Ludzie o pozytywnej samoocenie istotnie widzą siebie w pozytywny sposób, ale wcale nie jest tak, że osoby o niskiej samoocenie widzą siebie jednoznacznie negatywnie. Badania dowodzą, że ich samooceny są przede wszystkim niepewne, zmienne i wewnętrznie niespójne. Niepewność przekonań na własny temat wyjaśnia często obserwowane zjawisko większej plastyczności osób o niskiej niż wysokiej samoocenie, czyli większej podatności sądów i zachowania na informacje zwrotne od innych ludzi…..

Tak więc samoocena zależy od uczuć, jakimi darzy się własną osobę. Samoakceptacja zależy od tego, czy człowiek kocha się w sposób bezwarunkowy, warunkowy czy wręcz siebie nienawidzi. Poczucie własnej wartości kształtuje się już od małego, a głównymi kreatorami samoocen są rodzice. Do podstawowych źródeł samooceny zalicza się innych ludzi – opiekunów, rówieśników, wychowawców, którzy dostarczają wzorców zachowań, sposobów traktowania siebie nawzajem oraz wygłaszają sądy na temat dziecka, a także porównania społeczne, doświadczenia sukcesów i porażek i na końcu aktywność własną jako pracę nad samym sobą…..

Nieadekwatna samoocena może być skutkiem nie tylko wpływów wychowawczych, ale wynikać z niedostatecznego samopoznania. Człowiek może niepoprawnie interpretować komunikaty otrzymywane na swój temat albo nie uwzględniać w swej analizie osobowości, np. mocnych stron. Nieadekwatna samoocena może być także spowodowana przyjęciem niewłaściwych standardów oceny – zbyt wysokich lub zbyt niskich. Dokonując polaryzacji samooceny, wyróżnia się osoby z niskim poczuciem własnej wartości i wysokim poczuciem własnej wartości, chociaż w rzeczywistości nie ma czystych modeli takich samoocen…..

 

Charakterystyka niskiej i wysokiej samooceny

W skład wysokiej samooceny wchodzi stabilne i wysokie poczucie własnej wartości, stawianie sobie ambitnych celów, na miarę własnych możliwości, chętne podejmowanie nowych wyzwań, ciekawość świata
spontaniczność, towarzyskość, inicjowanie nowych kontaktów, chętne występowanie na forum publicznym
próby twórczego rozwiązywania problemów, samodzielność i otwartość na współpracę z innymi, rzeczowe odnoszenie się do krytyki, spokojna analiza ocen, umiejętność przyznania się do błędu, zaprzeczanie komplementom tylko wtedy, gdy uzna się je za nieprawdziwe lub przesadne, zaufanie do ludzi, wiara w bezinteresowność, w przypadku niepowodzenia ponawianie prób rozwiązania problemu, traktowanie porażki jako incydentalnego zdarzenia, obiektywna ocena sukcesu i porażki; tendencja do przypisywania sobie zasług za sukces, a odpowiedzialność za niepowodzenie upatrywana w czynnikach zewnętrznych, koncentracja na zaletach i mocnych stronach, pozytywna lub neutralna reakcja na cudze sukcesy, umiarkowana potrzeba akceptacji, chętne mówienie o sobie, spontaniczne wyrażanie emocji
częsta autoanaliza i autorefleksja, maksymalistyczna postawa wobec życia, dążenie do zaspokojenia własnych potrzeb, świadomość własnych praw i domaganie się ich respektowania, asertywność,, rozwijanie swojego potencjału. Wysoka samoocena pozwala utrzymać dobre samopoczucie, wysoką jakość życia, przeświadczenie o własnych zasobach, które są skuteczne w radzeniu sobie z trudnościami codziennego życia. Wysoka samoocena pozwala również radzić sobie z lękiem przed śmiercią. Teoria opanowania trwogi, zakłada, że samoocena pozwala nam zapewnić sobie nieśmiertelność symboliczną, poprzez podświadome pozwolenie samemu sobie czuć się wartościowym elementem szeroko pojmowanego otoczenia. Tak więc właściwe poczucie samooceny jest źródłem pozytywnych emocji, odczuć odnośnie własnej osoby, ale także wpływa na widzenie świata jako przyjaznego i niezagrażającego….

W skład niskiej samooceny wchodzi chwiejne i niskie poczucie własnej wartości, niestawianie sobie żadnych ambitnych celów lub formułowanie zadań powyżej własnych możliwości, wycofywanie się przed nowymi zadaniami, bierność poznawcza, wycofywanie się z sytuacji publicznej prezentacji, nieśmiałość w kontaktach z nowymi ludźmi, obawy przed kompromitacją i porażką, niepewność co do prawidłowości wykonania zadań i ciągła potrzeba potwierdzania przez autorytet, silnie emocjonalnie reakcje na krytykę co powoduje usprawiedliwianie się lub atak krytykującego, zaprzeczanie zasadnym komplementom, wyszukiwanie mankamentów i słabych stron lub zwracanie uwagi na lepszych od siebie
podejrzliwość wobec ludzi, przypisywanie złych intencji innym, wycofywanie się z działania po pierwszym niepowodzeniu, generalizowanie pojedynczych niepowodzeń na wszystkie działania i cechy osobowości, przypisywanie sobie winy za niepowodzenie, a upatrywanie sukcesów w czynnikach zewnętrznych, nadmierna koncentracja na wadach i słabościach, a deprecjonowanie zalet i mocnych stron, zazdrość lub zawiść w przypadku cudzych sukcesów, wysoka potrzeba akceptacji; domaganie się cudzej uwagi i zainteresowania oraz pochwał ze strony innych, niechętna autorefleksja, zamknięcie się w sobie, izolacjonizm, mały wgląd w siebie, minimalistyczna postawa wobec życia, ignorowanie własnych potrzeb, uległość, agresja, brak asertywności, brak tendencji samo realizacyjnych.
Przy negatywnej samoocenie człowiek zakłada, że nie jest w stanie poradzić sobie z trudnościami, które go spotykają. Ma negatywny obraz własnej osoby. Poczucie, że jest się gorszym od innych, mającym niskie umiejętności, a nawet – bezwartościowym. Negatywna samoocena powoduje, że człowiek doświadcza wielu negatywnych emocji odnośnie własnej osoby, postrzega innych ludzi jako zagrożenie i źródło nieprzyjemnych uczuć. Świat jawi się jako wrogi i nieprzyjazny….

Choć samoocenę nabywa się we wczesnym dzieciństwie, to można ją doskonalić, zmieniać, modyfikować i podwyższać. Zmiana własnego wizerunku nie musi ograniczać się do aparycji i wyglądu zewnętrznego, warto zgłębić swój potencjał i poznać swoje mocne strony. Aby czerpać radość z życia, trzeba uniezależnić ocenę siebie od ocen innych ludzi. Lubienie samego siebie pozwala spojrzeć na świat „przez różowe okulary” i powoduje wzrost satysfakcji życiowej. CZy warto zmierzyć się na tej płaszczyźnie z samym sobą? Decyzja należy przecież tylko do Ciebie. Nikt Ci tego nie zabrania….

marek kopacz